نظریه پردازی در فقه و اصول
| رییس حلقه علمی کرسی فقه و اصول کرسیهای نظریهپردازی مانع از ابتذال در نظریه و اجتهاد میشود حلقه علمی کرسیهای نظریهپردازی فقه و اصول، توان دستیابی به نظریههای درست و موافق با هنجارهای جامعه را ارتقا داده و مانع از ابتذال در نظریه و اجتهاد میشود. |
رییس حلقه علمی کرسی نظریهپردازی فقه و اصول در گفتوگو با مرکز خبر حوزه با اشاره به تعریف دو اصطلاح شریعت و فقه اظهار داشت: منظور از شریعت، مجموعه اعتباراتی است که خداوند جعل کرده و تغییر ناپذیر و مقدس است و نظریه پردازی، نوآوری ، نقد ، مناظره و مواجهه در شریعت معنا ندارد.
حجتالاسلام والمسلمین ابوالقاسم علیدوست افزود: اما فقه، دانش یا عملیاتِ کشفِ شریعت است و فهم بشر در این دانش بسیار دخیل است، لذا امکان بروز اختلافات فقهی میان دو فقیه همواره وجود دارد چون با همه قداستی که فقها دارند، معصوم نیستند و از سوی دیگر تکامل و رشد یا انحطاط و توقف در فقه راه پیدا می کند پس نقد ، نوآوری ، مناظره و مواجهه در آن راه دارد.
عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی ادامه داد: فقها در طول تاریخ کار های بسیار بزرگی انجام دادهاند، ولی هنوز در ابتدای راه هستیم و مجال کار در زمینه های نوآوری و نظریه پردازی وجود دارد و از لحاظ پرداختن به مسائل فقهی و اصولی تنها دفتر اول فقه و اصول نوشته شده است.
عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه گفت: فقه و اصول امروزی، کمتر ناظر بر وظایف استنباط کننده یا همان مجتهد است در حالی که این دانش ها باید تعهّدات و هنجار هایی که مبیّنان شریعت مراعات می کردند را بیان کند، ولی متاسفانه از این جهت تهی و فارغ است.
استاد خارج فقه و اصول، نسل امروز را پویا و پرکار دانست و عنوان کرد: بی انصافی است که تلاش های محققین و دانش پژوهان امروز را نادیده بگیریم ، انبوه مسائل و شبهات فقهی و اصولی سبب شده نتایج فعالیت های شبانه روزی فقها و اصولیین کم جلوه نماید.
وی با اشاره به تاکیدات رهبری به تولید علم و جنبش نرم افزاری اظهار داشت: طی نامه ای که رهبر انقلاب در بهمن 81 به شورای انقلاب فرهنگی و مرکز مدیریت حوزه های علمیه فرستادند، بر تولید علم و جنبش نرم افزاری در حوزه و دانشگاه تاکید کرده و حرکت در راستای برگزاری کرسی های نقد آزاداندیشی ، نظریه پردازی ، مناظره و مواجهه در حوزه را جدی و موثر دانستند.
رییس حلقه های علمی کرسی فقه و اصول اضافه کرد: طی این دستور، شورای عالی انقلاب فرهنگی ساختار اداری هیئت حمایت از نظریه پردازی و کرسی های آزاد اندیشی و دبیر خانه این هیئت را با هدف اجرایی شدن منویات رهبری و گسترش نقد و نظر در حوزه علوم انسانی و معارف اسلامی تشکیل داد.
حجت الاسلام والمسلمین علیدوست ادامه داد: در طی این چند سال، حلقه های کرسی نظریه پردازی معارف انسانی و علوم اسلامی در این هیئت با عناوین حلقه علوم اجتماعی، روانشناسی، زبان و ادبیات، اقتصاد، مدیریت، حقوق، علوم سیاسی، ادیان و عرفان، کلام، هنر، معماری و شهر سازی، تفسیر و علوم قرآنی و فقه و اصول و... تشکیل شده است.
عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی تصریح کرد: در این چند سال فقط 50 کرسی نظریه پردازی شرایط برگزاری را داشته که از این میان فقط 10 نظریه تثبیت گردید و به عنوان نظریه جدید به جامعه علمی معرفی شده است. 
عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه عنوان کرد: این حلقه ها متشکل از رئیس کرسی نظریه پردازی و بیش از 12 عضو ثابت و 5 داور و منتقد است که در گرایش های علوم انسانی مشهورند و در حوزه و دانشگاه تدریس می کنند یا صاحب سخن ، صاحب اثر ویا صاحب طرح هستند.
وی افزود: این حلقه ها اختصاص به حوزه های علمیه ندارد و دانشگاهیان نیز می توانند نظریه ها، نوآوری ها و نقدهای خود را ارائه کنند.
استاد خارج فقه و اصول با اشاره به، حلقه فقه و اصول بیان داشت: حلقه فقه و اصول برخلاف دیگر حلقه های علوم انسانی که در تهران است، به دلیل حضور علما و فقهای بزرگ در قم تاسیس شده است و هیچ گرایش سیاسی در این حلقه ها وجود ندارد و کاملاً علمی است.
وی بیان داشت: حلقه علمی کرسی های نظریه پردازی فقه و اصول به تازگی تاسیس شده است و تاکنون 3 جلسه با موضوع «تنظیم و تدوین آیین نامههای حلقه» برگزار شده و هنوز نظریه ای مورد نقد و بررسی قرار نگرفته است.
رئیس حلقه علمی کرسی نظریه پردازی فقه واصول با بیان عملکرد این حلقه ها اظهار داشت: در حلقه کرسی های نظریه پردازی فقه و اصول نظریات جدید ، نو آوری ها و نقد و نظر ها در مباحث فقهی و اصولی، مورد بررسی کارشناسان و خبرگان فن قرار می گیرد و در صورت دارا بودن شرایط، به مجامع علمی کشور معرفی می گردد.
حجت الاسلام والمسلمین علیدوست افزود: نظریه ها و نوآوری ها به همراه فرم شناسایی و رزومه علمی نظریه پرداز به دبیرخانه هیئت حمایت از نظریه پردازان ارائه می شود و نظریه با حضور اعضای حلقه و نظریه پرداز در طی جلسات متعدد مورد نقد و نظر ناقدان و داوران قرار می گیرد.
وی ادامه داد: حلقه کرسی های نظریه پردازی فقه و اصول در 4 بخش نظریه، نقد، مناظره و نوآوری فعالیت دارد که یکی از وظایف این حلقه تفکیک «نظریه» از «نوآوری و نقد» می باشد چون برای نظریه تعریف ویژه ای در حلقه ارائه شده است.
عضو جامعه مدرسین حوزه اضافه کرد: «نظریه» مجموعه ای از قضایای نو است که دارای مبانی و ساختارهای ویژه ای است و هنجارهای دانش فقه و اصول را رعایت کرده و از بدعتگذاری در این علم به دور است و دارای نتایج مشخص می باشد، به گونه ای که دانش فقه یا اصول را هرچند در مباحث جزئی تحت تاثیر قرار داده است.
استاد درس خارج فقه و اصول به عملکرد داوران و ناقدان اشاره کرد و بیان داشت: حلقه کرسی های نظریه پردازی با حضور 3 تا 5 ناقد و داور که به صورت شناور و غیر ثابت تعیین می شوند برگزار می گردد و اگر ناقدان، نظریه ارائه شده را بطور مطلق رد کنند، جلسات ادامه نخواهد یافت ولی اگر قبولی نسبی را کسب کند، پیش کرسی نظریه با حضور خود صاحب اثر و ناقدان و داوران برگزار می شود.
رئیس حلقه علمی کرسی نظریه پردازی فقه و اصول تاکید کرد: هدف از برگزاری این پیش نشست ها، بررسی توان صاحب اثر در توضیح و تبیین نظریه و دفاع از آن در مواجهه با ناقدان و داوران است و با تثبیت توانایی صاحب اثر به حلقه کرسی های نظریه پردازی ارجاع داده می شود.
وی گفت: بعد از اثبات و قبولی نظریه، رئیس حلقه کرسی های نظریه پردازی و دبیرخانه هیئت حمایت از نظریهپردازی در جلسه روسای حلقه ها، این نظریه را مطرح و به تبع آن به جامعه علمی کشور به عنوان یک نوآوری و نظریه جدید ارائه می شود.
عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی به مزایای صاحبان نظریه ها و نوآوری های تثبیت شده در حلقه ها اشاره کرد و گفت: بیش از 20 نوع حمایت مادی و معنوی از صاحب اثر به عمل می آید که خرید اثر توسط شورای عالی فرهنگی ، چاپ اثر به زبان های مختلف دنیا ، معرفی صاحب اثر به عنوان نظریه پرداز به مجامع علمی ، تجلیل در همایش ها و جشنواره های حوزوی و دانشگاهی برخی از حمایتهای مادی و معنوی است.
رییس حلقه علمی کرسی نظریه پردازی اضافه کرد: ارتقای رتبه صاحب اثر در هیئت علمی ، حمایت های مختلف مالی و ارتقای آن ، اعطای بورسیه تحصیل در خارج از کشور، و ارائه نظریه در قالب کتاب درسی در حوزه و دانشگاه از دیگر حمایت های مادی و معنوی صاحبان اثر است.
حجتالاسلام والمسلمین علیدوست به حضور اساتید و بزرگان برجسته در حلقه فقه و اصول اشاره کرد و بیان داشت: آیتالله مقتدایی و حججاسلام والمسلمین فاضل لنکرانی، رشاد، مبلغی، اراکی، اسلامیان، فقیهی، اعرافی، کعبی، نکونام، زنجانی، عصاری، نیازی، عندلیب همدانی، حکمت نیا و دکتر قربان نیا از اعضای این حلقه هستند که هر 4 هفته یک بار جلسات این گروه علمی برگزار می گردد.
عضو جامعه مدرسین حوزه به تاسیس حلقههای علمی در خرداد 87 از سوی مدیریت حوزه های علمیه اشاره کرد و اظهار داشت: کرسیهای علمی که با موافقت شورای عالی حوزه علمیه تاسیس شده در تعامل با این حلقههای کرسیهای نظریه پردازی است و در کنار هم می توانند اثر گذار باشد.
استاد درس خارج فقه و اصول تاکید کرد: از بزرگان ، اعاظم و اساتیدی که دارای نظریه ، نوآوری و نقد در مباحث فقهی و اصولی هستند، دعوت می کنیم با ارائه آثار خود در پویایی و حرکت به سوی جنبش نرم افزاری و تولید علم حوزه، مجامع علمی کشور را یاری نمایند.
حجتالاسلام والمسلمین علیدوست بر اهمیت وجود این کرسی ها به عنوان مرجعی مشخص برای سنجش نظریه های علمی و پالایش آنها در جامعه تاکید کرد و گفت: این حلقهها میتواند جلوی برخی آشفتهگوییها در جامعه را بگیرد، چون همان طور که نظریه خوب باعث ترقی در کشور و تسریع حرکت علمی آن می شود، نظریه های ضعیف، غیر منطقی و لجام گسیخته نیز به بدنه جامعه آسیب و باید کنترل و پالایش شوند.
رییس حلقه علمی کرسی نظریه پردازی فقه و اصول در پایان خاطرنشان کرد: با وجود کرسیهای نظریهپرازی، دیگر هر کسی نظریه ناپخته خود را با یک روزنامه محلی به صورت ژورنالیتسی مطرح نمیکند و بسیاری از موضعگیریها اصلاح میشود.
دکتر اسماعیل گندمکار : محقق ، نويسنده ، استاد حوزه و دانشگاه